De nieuwe Algemene Belastingwet probeert versnipperde regels te bundelen en procedures te standaardiseren, met nadruk op controle, digitalisering en afdwingbaarheid, maar roept tegelijk vragen op over uitvoerbaarheid en rechtsbescherming.
De ontwerpwet introduceert in essentie geen nieuwe belastingsoorten, maar hervormt vooral het formele kader van heffing, inning en bezwaar.
Volgens een belastingexpert ligt de kernvernieuwing in de poging om één uniforme structuur te creëren voor alle belastingen. Waar voorheen afzonderlijke wetten elk hun eigen procedures kenden, wordt nu één systeem opgelegd voor inkomstenbelasting, loonbelasting, btw en andere heffingen . Dit verhoogt de consistentie, maar beperkt ook flexibiliteit.
Een tweede fundamentele wijziging is de versterking van de positie van de Belastingdienst. De inspecteur krijgt expliciet ruimere bevoegdheden om ambtshalve aanslagen op te leggen, af te wijken van aangiften en na te vorderen bij fouten of vermoedens van onjuistheid . In het oude systeem waren deze bevoegdheden gefragmenteerd en minder duidelijk gecodificeerd. De expert wijst erop dat dit de handhaving versterkt, maar ook het risico op machtsconcentratie vergroot.
Daarnaast is digitalisering een duidelijke breuk met het verleden. De wet maakt elektronisch berichtenverkeer structureel mogelijk en in bepaalde gevallen verplicht . Dit betekent een overgang van papieren administratie naar digitale communicatie, inclusief identificatie via FIN-nummers en beveiligde portalen. Dit verhoogt efficiëntie, maar vereist een functionerend IT-systeem en digitale toegankelijkheid voor burgers.
Een andere vernieuwing is de strakkere termijnstructuur. Termijnen voor aangifte, bezwaar en navordering zijn expliciet vastgelegd, inclusief verlengingen en maxima van vijf tot tien jaar . Dit creëert rechtszekerheid, maar legt ook hogere druk op belastingplichtigen om tijdig te handelen.
De expert concludeert dat de wet vooral een systeemwet is: minder gericht op tarieven, meer op controlemechanismen. Vernieuwing zit dus niet in wat betaald wordt, maar in hoe het wordt afgedwongen. De effectiviteit zal afhangen van uitvoering, capaciteit en rechtsbescherming.