De Surinaamse rechtsstaat rust formeel op een helder fundament: gelijkheid voor de wet, onafhankelijke rechtspraak en bescherming van de zwakkere partij. In de praktijk groeit echter het ongemakkelijke gevoel dat deze beginselen steeds vaker onder druk komen te staan wanneer grote financiƫle belangen in het spel zijn.
Steeds vaker zien burgers dat vergelijkbare zaken uiteenlopende uitkomsten krijgen, waarbij de kapitaalkrachtige partij opvallend vaak als winnaar uit de bus komt. Dat roept een fundamentele vraag op: wordt recht nog gesproken op basis van wet en feiten, of steeds vaker op basis van macht en middelen?
In een tweetal rechtszaken waarbij de aard van de vordering hetzelfde is, namelijk het verhogen van een eerder opgelegde maximale dwangsom is het verbijsterend en niet te volgen dat in de ene zaak waarbij de eisende partij de bekende en kapitaalkrachtige Kirpalaniās N.V. is, de dwangsom wordt verhoogd van een maximum van SRD 500.000,– (Vijfhonderd duizend SRD) naar een maximum van SRD 100.000.000, — (Honderdmiljoen SRD), terwijl bij die van een onbekende rechtspersoon de rechter o.a. heeft beslist dat:
āDe kantonrechter heeft in het vonnis van 25 april 2024 een beslissing gegeven op de vordering van SBH en als onderdeel daarvan de dwangsom vastgesteld. Daarmee is deze procedure beĆ«indigd. Het is niet mogelijk om vervolgens in een nieuwe procedure bij de kantonrechter alsnog toewijzing te vragen van het gedeelte van de vordering dat is afgewezen, omdat dit in strijd is met het gesloten stelsel van rechtsmiddelen.ā
De belanghebbende ervaart dit als ernstige benadeling daar in haar geval de maximum van de dwangsom is gesteld op SRD 100.000, – zonder enige motivering, terwijl het gaat om een perceelland met een waarde van bijkans ā¬ 100.000, — (Honderdduizend Euro). Belanghebbende had een dwangsom van SRD 10.000,– per dag verzocht zonder maximum.
Ze vraagt zich af waarom in de zaak van Kirpalani er geen belemmering was van gesloten stelsel van rechtsmiddelen. Naar de mening van belanghebbende is de kapitaalkrachtige in casu de lachende derde. Voorts is het vonnis aan de gemachtigde van de belanghebbende uitgereikt op een datum toen de mogelijkheid van hoger beroep al verstreken was, waardoor zij geen hoger beroep meer tegen het vonnis kan aantekenen.
Ongelijke wapens, ongelijke uitkomst
Kapitaal vertaalt zich in toegang tot de beste advocaten, eindeloze procesvoering, strategische vertraging en invloedrijke netwerken. De minder draagkrachtige justitiabele daarentegen moet het doen met beperkte middelen, tijdsdruk en soms zelfs angst om door te procederen. Formeel staan partijen gelijk, materieel allerminst.
Wanneer rechters in zaken met identieke rechtsvragen tot tegenstrijdige beslissingen komen ā en die afwijking structureel in het voordeel van de financieel sterkere partij uitvalt ā ondermijnt dat het vertrouwen in de rechtspraak. Rechtseenheid en rechtszekerheid zijn geen luxe; zij vormen het hart van een functionerende rechtsstaat.
De schijn is al schadelijk
Zelfs wanneer geen sprake is van feitelijke beĆÆnvloeding, is de schijn van klassejustitie al funest. Rechtspraak leeft bij vertrouwen. Zodra burgers het gevoel krijgen dat recht āte koopā is of afhankelijk van wie zich een procedure kan veroorloven, verliest de rechterlijke macht haar moreel gezag.
In Suriname, waar economische ongelijkheid groot is en institutionele controlemechanismen kwetsbaar zijn, is dit risico extra reƫel. Een rechtsstaat die alleen bescherming biedt aan wie kan betalen, is geen rechtsstaat maar een faƧade.
Tijd voor zelfreflectie en hervorming
De oplossing ligt niet in verdachtmakingen, maar in transparantie, consistente rechtspraak en versterking van toezicht. Publicatie en toetsing van uitspraken, serieuze behandeling van klachten over rechterlijke inconsistentie en betere rechtsbijstand voor minder draagkrachtigen zijn geen bedreiging voor de rechterlijke macht ā zij zijn haar redding.
De Surinaamse samenleving verdient een rechtspraak die niet buigt voor kapitaal, maar staat voor recht. Want waar geld de spelregels bepaalt, verliest het recht zijn ziel.
U kunt de vonnissen online downloaden.
Multan Singh