Op 6 juli 2017 is Rajesh Chandoesing afgestudeerd en verkreeg een mastergraad in Wiskunde. Chandoesing heeft zijn thesis met als titel ‘Een wiskundige beschrijving van de powerfactor verbetering via Passieve Shunt Compensatie van een eenfasige elektrische circuit met een niet- ideale spanningsbron’ met goed gevolg afgelegd. Volgens de wiskundige is de powerfactor niets anders dan een centraal begrip voor vermogen. “Wanneer men praat over vermogen, denk je daarbij gelijk aan energie. Het is vermogen dat geregistreerd wordt via de EBS-meter die thuis bij elke consument te vinden is. Deze registreert vermogen in Kwh (vermogen in kilowatt x de tijd). Daarbij krijg je te maken met actief vermogen en schijnbaar vermogen. Alle installateurs kennen dat, omdat deze eerder bekend staan als de KVA’s of voltampère. Je belasting wordt berekend voor een bepaalde KVA.”
De geslaagde heeft geprobeerd dit proces middels een voorbeeld uit te leggen. “Je huishouding heeft bijvoorbeeld 1000 watt nodig dat is dus het vermogen waarmee je de huishouding kan doen. Maar door de apparaten die je hebt, te weten de aard van de apparaten die zorgen voor belasting (alles wat een wikkeling heeft zoals stofzuigers, koelkasten, wasmachines) trek je meer aan ampère stroom meer dan je initieel nodig hebt. Dit staat dus bekend als het schijnbaar vermogen. Spanning x stroom is schijnbaar vermogen. Het vermogen dat via je meters geregistreerd wordt, is het actief vermogen. Doordat het schijnbaar vermogen meer is, wordt de stroom die je trekt meer. De maatschappij (Energie Bedrijven Suriname) wil dat precies datgeen je nodig hebt aan stroom, je ook krijgt. De grootste verliezer daar is de maatschappij, omdat hoge stroomcontent meer warmte ontwikkeling heeft in alle distributielijnen en kabels, waardoor er sprake is van energieverlies. Het is ook de maatschappij die daarvoor opdraait doordat er meer brandstof voor gebruikt wordt. Die powerfactor verbetering houdt vervolgens in verhoging van die powerfactor dat zorgt voor verlaging van die stroom. En uiteindelijk wil je dus werken naar verlaging van die stroom.” Dit is dus het ideale geval. De aparte situatie waarover de geslaagde heeft gesproken tijdens zijn thesispresentatie is het niet-ideale geval. “We gaan al geruime tijd uit van bronnen, die intern geen vermogensverlies hebben, dus geen energieverlies in de centrale zelf. In de praktijk weet men dat het er is, maar die analyse wordt altijd zonder inwendige verliezen gedaan. Ik heb een deel van die analyse gedaan met inwendige verliezen erbij”, aldus Chandoesing.
Chandoesing heeft van huis uit een elektrotechnische achtergrond. Bij het kiezen van zijn onderwerp ging het uiteindelijk om toegepaste Wiskunde, waardoor hij een onderwerp heeft gekozen dat hem bekend is. Er is nog een onderdeel ‘geometrische algebra’, waarin deze wiskundige een persoonlijke interesse heeft. (foto: Anil Ramkumar)