De discussie over de goudsector in Suriname lijkt soms op een verhaal dat steeds opnieuw begint, maar nooit echt eindigt. Regeringen vertellen dat er problemen zijn in de goudvelden: smokkel, wapens, illegale handel en miljarden dollars die niet bij de staat terechtkomen. President Jennifer Simons heeft deze zorgen opnieuw genoemd. Volgens haar moet de sector beter worden gecontroleerd en moet er een speciale politie-eenheid komen.
Voor veel mensen klinkt dit echter niet als nieuw beleid. Het klinkt als een herhaling van wat al jaren bekend is. De problemen in de goudsector zijn namelijk niet gisteren ontstaan. Ze bestaan al meer dan vijftien jaar. In die periode hebben verschillende regeringen plannen aangekondigd om orde te brengen in de sector. Toch blijft de situatie grotendeels hetzelfde.
Dat roept een belangrijke vraag op: als het probleem zo lang bekend is, waarom is het nog steeds niet opgelost?
Een eerste probleem is dat plannen vaak blijven steken in aankondigingen. Politici zeggen dat er meer controle moet komen, maar leggen niet duidelijk uit hoe dat precies zal gebeuren. Een speciale politie-eenheid klinkt indrukwekkend, maar zonder duidelijke regels, budget en organisatie verandert er weinig. De goudvelden liggen diep in het binnenland en zijn moeilijk te controleren. Alleen een kleine groep agenten sturen is daarom geen echte oplossing.
Een tweede probleem is dat de goudhandel zelf vaak buiten het officiële systeem gebeurt. Veel goud wordt niet via de staat verkocht, maar via informele kanalen. Dat betekent dat de overheid minder belasting en royalty ontvangt. De regering denkt nu dat een lagere royalty goudzoekers kan aanmoedigen om hun goud eerlijk aan de staat te verkopen.
Dat idee lijkt logisch, maar het werkt alleen als er ook controle is. Wanneer er geen toezicht is, kunnen goudzoekers nog steeds kiezen om hun goud illegaal te verkopen aan opkopers die meer betalen. Dan verandert een lagere royalty niets.
Andere landen hebben soortgelijke problemen gehad met goud en andere grondstoffen. Toch hebben sommige landen wel manieren gevonden om de sector beter te organiseren.
Een bekend voorbeeld is Ghana. Dat land had lange tijd grote problemen met illegale goudwinning, ook wel “galamsey” genoemd. De regering besloot niet alleen strengere controles te organiseren, maar ook kleine goudzoekers officieel te registreren. Kleine mijnwerkers kregen vergunningen, training en duidelijke regels. Daardoor werd een deel van de sector zichtbaar voor de overheid.
Ook Brazilië heeft ervaring met illegale goudwinning in afgelegen gebieden zoals het Amazonegebied. De Braziliaanse regering combineert verschillende maatregelen: politiecontrole, satellietbeelden om illegale mijnen op te sporen en strengere regels voor goudhandelaren. Handelaren moeten kunnen aantonen waar het goud vandaan komt. Zonder bewijs mogen zij het goud niet kopen.
Nog een voorbeeld is Mongolië. Dat land had duizenden kleine goudzoekers die zonder vergunning werkten. De regering besloot een andere aanpak te proberen. Kleine mijnwerkers mochten samenwerken in coöperaties. In ruil daarvoor moesten zij hun productie registreren en milieuregels volgen. Hierdoor kreeg de staat meer inzicht in hoeveel goud werkelijk werd geproduceerd.
Deze voorbeelden laten zien dat goudordening niet alleen gaat over politie. Het gaat vooral over regels, registratie en transparantie.
Wanneer de overheid niet weet wie goud produceert, hoeveel goud er wordt gewonnen en waar het wordt verkocht, kan er geen echte controle bestaan. Dan blijft de sector grotendeels onzichtbaar.
Een effectieve aanpak heeft daarom meestal vier onderdelen.
Ten eerste moet er registratie zijn. Goudzoekers, opkopers en transporteurs moeten officieel geregistreerd zijn. Zonder registratie kan niemand legaal goud verkopen.
Ten tweede moet er controle zijn op de handel. Goud moet via officiële kanalen worden verkocht, zodat de staat weet hoeveel goud het land verlaat.
Ten derde moet er technologie worden gebruikt. Satellietbeelden en digitale registratie maken het makkelijker om illegale mijnen te ontdekken.
Ten vierde moet er samenwerking zijn met de mensen die in de sector werken. Wanneer kleine goudzoekers alleen als criminelen worden behandeld, zullen zij altijd buiten het systeem blijven. Wanneer zij een legale plek krijgen in de sector, is de kans groter dat zij zich aan regels houden.
Voor Suriname betekent dit dat goudordening niet alleen een politieprobleem is. Het is vooral een organisatorisch probleem. Het vraagt duidelijke wetten, transparante handel en een systeem dat voor iedereen begrijpelijk is.
De grootste les uit andere landen is dat orde niet ontstaat door alleen te praten over problemen. Orde ontstaat wanneer regels duidelijk zijn en ook echt worden uitgevoerd.
Zolang plannen vooral aankondigingen blijven, zal de goudsector hetzelfde blijven: een sector waar veel geld wordt verdiend, maar waar de staat moeilijk kan zien waar het goud precies blijft.