De Iraanse Opperste Leider ayatollah Ali Khamenei is omgekomen bij een grootschalige militaire aanval op Iran, uitgevoerd door Israël en de Verenigde Staten. Volgens verklaringen werd zijn lichaam, getroffen door scherven, geborgen uit het puin van een complex in Teheran dat doelwit was van bombardementen. De aanvallen waren gericht op militaire bases, nucleaire installaties en regeringsgebouwen. In een tijdsbestek van twaalf uur zouden honderden precisieaanvallen zijn uitgevoerd met gevechtsvliegtuigen en raketten.
De Amerikaanse president omschreef de dood van Khamenei als een historisch moment en stelde dat hiermee een strategisch doel is bereikt. Iran reageerde vrijwel direct met ballistische raketten en drones op Israëlische doelen en Amerikaanse militaire bases in de Golfregio. In Tel Aviv vielen doden en gewonden. Ook in Dubai, Bahrein en andere steden werden explosies gemeld. Luchtverkeer in delen van het Midden-Oosten werd opgeschort, terwijl meerdere landen hun luchtruim tijdelijk sloten.
Binnen Iran treedt volgens de Grondwet een vastgelegde opvolgingsprocedure in werking. De Vergadering van Experts, bestaande uit 88 geestelijken, is belast met de benoeming van een nieuwe Opperste Leider. Totdat deze keuze formeel is gemaakt, worden de bevoegdheden tijdelijk uitgeoefend door een overgangsorgaan van drie functionarissen: de president van de republiek, het hoofd van de rechterlijke macht en een jurist van de Raad van Hoeders. Dit mechanisme moet institutionele continuïteit waarborgen en een machtsvacuüm voorkomen.
De Iraanse president Masoud Pezeshkian verklaarde dat Iran vergelding voor aanvallen door Israël en de Verenigde Staten beschouwt als zijn “legitieme recht en plicht”.
In een verklaring die door de staatsmedia werd gepubliceerd, stelde Pezeshkian dat de Opperste Leider Ali Khamenei is gemarteld “door toedoen van de meest kwaadaardige schurken ter wereld”.
“De Islamitische Republiek Iran beschouwt bloedvergieten en vergelding … als haar plicht en legitieme recht” en “zal deze grote verantwoordelijkheid … met al haar kracht vervullen,” voegde hij eraan toe.
De Iraanse Revolutionaire Garde heeft via VHF-radio schepen gewaarschuwd dat “geen enkel vaartuig de Straat van Hormuz mag passeren”, aldus een functionaris van de EU-marinemissie Aspides tegenover persbureau Reuters.
De zeestraat is een smalle strategische doorgang, op het smalste punt slechts 21 tot 33 kilometer breed, gelegen tussen Iran in het noorden en Oman en de Verenigde Arabische Emiraten in het zuiden. Ongeveer 20 tot 30 procent van de wereldwijd over zee vervoerde ruwe olie — circa 20 tot 21 miljoen vaten per dag — passeert deze route. Grote exporteurs zoals Saudi-Arabië, Irak, Koeweit, de Verenigde Arabische Emiraten en Qatar zijn afhankelijk van deze enige doorgang voor de bevoorrading van de wereldmarkt.
Het Chinese ministerie van Nationale Defensie bekritiseerde scherp het Amerikaanse optreden en stelde dat militaire interventies in landen als Afghanistan, Irak, Syrië en Libië hebben geleid tot langdurige instabiliteit. Volgens Peking is de Verenigde Staten historisch sterk betrokken bij gewapende conflicten en onderhoudt het land honderden militaire bases wereldwijd.
De Russische president Vladimir Poetin heeft de moord op de Iraanse Opperste Leider Ali Khamenei en diens familieleden veroordeeld als een cynische schending van alle normen van menselijke moraal en het internationaal recht.
Meer dan honderd kinderen zijn omgekomen als gevolg van een aanval van de Verenigde Staten en Israël op een school in Iran, aldus de permanente vertegenwoordiger van Iran bij de Verenigde Naties, Amir-Saeid Iravani.
De komende periode zal bepalend zijn voor zowel de interne machtsverhoudingen in Iran als de bredere regionale veiligheid.