In een denkbeeldige republiek wordt niet langer gekeken naar diploma’s, ervaring of integriteit, maar naar het etiket op iemands voorhoofd. De kleur van het politieke label bepaalt toegang tot functies, vergunningen en invloed. Wie geen label draagt, wordt gewantrouwd. Wie het “verkeerde” label draagt, wordt uitgesloten. Zelfs wie geen politieke keuze heeft gemaakt, kan toch worden ingedeeld op basis van afkomst, religie of familiebanden. Het etiket vervangt het curriculum vitae.
Een bestuurskundige, gespecialiseerd in fragiele staten, merkt op dat dit mechanisme bekend terrein is. “Wanneer loyaliteit belangrijker wordt dan competentie, verschuift een land van meritocratie naar patronage. Dat ondermijnt instituties.”
Hij wijst op historische voorbeelden waarin bevolkingsgroepen systematisch werden gestigmatiseerd. Tijdens het nazi-regime in Duitsland werden Joden verplicht een zichtbaar merkteken te dragen, een stap in een proces van ontmenselijking en uitsluiting. Het begon met etikettering, het eindigde in vernietiging. Het patroon: eerst classificeren, dan isoleren, vervolgens rechtvaardigen.
In de satire van de labelstaat keren hoogopgeleide jongeren terug na studies in Nederland, Engeland of de Verenigde Staten. Niet om rijk te worden, maar uit verbondenheid met hun land. Bij het loket vraagt men echter niet naar hun academische prestaties, maar naar hun politieke signatuur. “Onvoldoende herkenbaar,” luidt het oordeel. Ondertussen wordt middelmatigheid beloond, mits voorzien van de juiste sticker.
De expert waarschuwt dat collectieve schuldtoewijzing een gevaarlijk principe is. Kinderen mogen nooit verantwoordelijk worden gehouden voor keuzes of vermeende etiketten van ouders. Evenmin mag politiegeweld of misbruik van macht worden beantwoord met willekeurige vergelding door burgers. Rechtsstatelijkheid vereist individuele aansprakelijkheid, geen groepsstraf.
Een samenleving die mensen reduceert tot labels, vernietigt haar eigen talentbasis. Uiteindelijk verliest niet het individu, maar de staat zelf. Meritocratie bouwt landen op. Etiketten breken ze af.