Minister Raymond Landveld van Transport, Communicatie & Toerisme (TCT) heeft zich in ongewoon felle bewoordingen uitgesproken over structurele misstanden binnen Raden van Commissarissen (RvC’s) van parastatale bedrijven. De bewindsman uitte een fundamentele aanklacht tegen een bestuurscultuur waarin toezichthouders volgens hem steeds vaker hun boekje te buiten gaan; met mogelijke belangenverstrengeling en financiële onduidelijkheden tot gevolg.
Volgens de minister is de rolverdeling in staatsbedrijven glashelder: de RvC houdt toezicht, de directie bestuurt en voert uit. “Zo werkt het bij vrijwel alle staatsbedrijven”, stelde hij tegenover ABC. Maar in de praktijk ziet hij iets anders ontstaan: een parallelle machtsstructuur waarin commissarissen zich bemoeien met operationele uitvoering, projecten aansturen en soms zelfs financiële beslissingen beïnvloeden.
Conflict of interest en falende compliance
Landveld, die aangaf sterk op compliance te sturen, benadrukte dat zulke constructies principieel onaanvaardbaar zijn. Als een RvC ruimte nodig heeft, moet dat verzoek via de directie lopen, waarna de organisatie de huur en contractering regelt. Niet andersom. De overheid heeft hierin ook een verantwoordelijkheid, erkende hij. In dit specifieke geval zou het ontbreken van adequate huisvesting vanuit het staatsbedrijf mede hebben bijgedragen aan de ontstane situatie. Maar dat ontslaat toezichthouders volgens hem niet van hun plicht om zuiver te handelen.
Toezicht dat in bestuur verandert
De minister ging nog verder door een breder patroon bloot te leggen binnen parastatalen. Hij signaleert dat president-commissarissen zich steeds vaker gedragen als uitvoerende bestuurders. Hij beschreef concrete vergadersituaties waarin commissarissen presentaties van directeuren onderbraken om zelf projectdetails toe te lichten; soms met méér operationele kennis dan de directie zelf. Voor Landveld is dat een rode vlag.
Toezicht mag kritisch zijn, maar mag nooit operationeel worden. Zodra een commissaris projecten inhoudelijk gaat sturen of invullen, vervaagt de scheidslijn tussen controle en bestuur — en verdwijnt de checks-and-balances structuur die juist staatsbedrijven moet beschermen.
Signaal naar alle staatsbedrijven
Wat deze zaak vooral duidelijk maakt, is dat Landveld een breder signaal afgeeft. Zijn uitspraken lijken minder gericht op één incident en meer op een systeemfout die zich over jaren heeft ontwikkeld.
Zijn waarschuwing is dan ook onmiskenbaar: wie als toezichthouder de grens naar uitvoering overschrijdt, tast niet alleen governance aan, maar ondermijnt het vertrouwen in staatsbedrijven en overheidsgeld.
Met zijn ongefilterde kritiek heeft Landveld de vinger gelegd op een zere plek binnen het parastatale bestel; een plek die, als het aan hem ligt, niet langer onder het tapijt verdwijnt maar structureel wordt aangepakt.