Van een kleine criminele bende groeide het Mexicaanse Jalisco New Generation Cartel uit tot het meest dominante kartel, met uitgebreide controle over drugroutes en territorium.
De dood van Nemesio Oseguera Cervantes, beter bekend als āEl Menchoā, geldt als een van de zwaarste slagen die de Mexicaanse autoriteiten de afgelopen jaren aan drugshandelaren hebben toegebracht. Qua betekenis is zijn dood vergelijkbaar met de arrestaties van JoaquĆn āEl Chapoā GuzmĆ”n in 2016 en Ismael āEl Mayoā Zambada in 2024, beiden bekende kartelbazen.
Na zijn dood raakten verschillende Mexicaanse steden in chaos, waarbij zijn aanhangers staats- en privƩ-eigendommen bombar- deerden en in brand staken. Als langdurige leider van het Jalisco New Generation Cartel werd El Mencho beschouwd als een van de machtigste en gewelddadigste figuren in de Mexicaanse onderwereld.
Zijn organisatie won aan invloed na de verzwakking en fragmentatie van het Sinaloa-kartel, ooit het dominante drugshandelsnetwerk van het land. Na de uitlevering van belangrijke leiders van het Sinaloa-kartel streden rivaliserende groepen om het machtsvacuĆ¼m op te vullen, waarbij het CJNG uiteindelijk als dominante kracht naar voren kwam.
Profiteren van drugroutes
Al decennialang staat Mexico centraal in een escalerend drugsconflict dat sinds 2006 meer dan 400.000 levens heeft geƫist, met meer dan 125.000 vermisten. In dit landschap is het CJNG uitgegroeid tot een van de meest agressieve en snelst uitbreidende groepen.
Steden zoals Tijuana en CuliacĆ”n zagen zwaarbewapende groepen geĆÆmproviseerde gepantserde voertuigen inzetten in gevechten met veiligheidstroepen, terwijl burgers vaak tussen het vuur terechtkomen. In verschillende regioās speelde het CJNG een sleutelrol in de escalatie van geweld.
Mexicoās positie als belangrijke doorvoerhaven in de wereldwijde drugshandel voedt dit geweld. Het CJNG profiteerde van drugroutes door cocaĆÆne uit Zuid-Amerika, synthetische drugs zoals fentanyl en in eigen land geproduceerde methamfetamine naar de Verenigde Staten en andere bestemmingen te smokkelen.
In ruil daarvoor stroomden geld en wapens terug, wat een miljardenindustrie in stand hield die criminele organisaties versterkt. Met deze middelen breidde het CJNG zich snel uit over meerdere regioās.
Kartels vestigden hun invloed door jonge mannen uit economisch kwetsbare gebieden te rekruteren, hen inkomen en bescherming te bieden en hun macht uit te breiden via corruptie binnen staatsinstellingen, waaronder politie en justitie. Het CJNG bouwde zijn kracht vooral op door agressieve rekrutering en territoriale expansie. Het resultaat is een systeem waarin geweld aanhoudend is en angst wijdverspreid, met gevolgen die verder reiken dan Mexico.
Breder programma
Na verloop van tijd verschoof de strategie van het CJNG van louter drugstransport naar actieve territoriale controle binnen Mexico. Deze verschuiving leidde tot intensere botsingen met rivaliserende organisaties en een voortdurende escalatie van geweld.
Territoriale controle veranderde ook de inkomstenstructuur van het CJNG. Naast drugshandel vertrouwt het op afpersing, ontvoering en andere vormen van georganiseerde misdaad in gebieden die het domineert, wat een grotere en meer gestructureerde aanwezigheid vereist.
Deze ontwikkeling versnelde de militarisering van kartels. Eerdere organisaties, zoals het Guadalajara-kartel, functioneerden vooral als handelsnetwerken gericht op winst en logistiek. Het CJNG daarentegen hanteert een hiƫrarchische en operationele structuur om territorium, personeel en middelen te beheren.
De groep voert langdurige gevechten om grondgebied, die vaak meer lijken op interne gewapende conflicten dan op conventionele criminaliteit. Rivaliserende groepen, en niet de staat, zijn vaak de voornaamste tegenstanders.
Gebruik van technologie op het slagveld
Met de toenemende concurrentie introduceerde het CJNG nieuwe technologieĆ«n en tactieken. Strijders zetten drones in die explosieven kunnen dragen, gebruiken geĆÆmproviseerde explosieven en opereren met versterkte voertuigen in zowel stedelijke als landelijke gevechten.
Drones zijn een centraal instrument geworden. Ooit vooral gebruikt voor observatie, worden ze nu ingezet bij aanvallen op rivalen en veiligheidstroepen. Door hun lage kosten kan het CJNG aanvallen uitvoeren zonder eigen leden bloot te stellen, vaak met eenvoudige impactmethoden in plaats van precieze doelwitten.
Functionarissen schatten dat langs de grens regelmatig honderden drones worden gebruikt voor verkenning en smokkel. Binnen Mexico zijn drones ingezet tegen versterkte posities, wat aantoont dat zelfs beveiligde locaties bereikbaar zijn.
De grote wapens van Uncle Sam
Een belangrijke factor achter de militarisering van het kartel is de voortdurende instroom van vuurwapens uit de Verenigde Staten naar Mexico.
Een onderzoek van CBC News 60 Minutes schatte dat jaarlijks ongeveer 200.000 tot 500.000 wapens de grens over worden gesmokkeld, wat analisten vaak omschrijven als een āijzeren rivierā van wapens.
Amerikaanse onderzoeken tonen aan dat netwerken die gelieerd zijn aan de groep wapens verwerven via legale aankopen met tussenpersonen, waarna ze naar Mexico worden vervoerd.
Sommige van deze wapens, waaronder semi-automatische geweren en .50-kaliber vuurwapens, zijn later teruggevonden op plaats delict in Jalisco en in verband gebracht met operaties van het CJNG. De zaak onderstreept hoe gedecentraliseerde aankoopstructuren en gemakkelijke toegang tot vuurwapens in de Verenigde Staten het kartel blijven voorzien van militaire vuurkracht.