In de bioscoop van de republiek draait een nieuwe productie: Lonen en Macht – Deel 7. Het verhaal begon eenvoudig. Het publiek stelde vragen over opvallend hoge vergoedingen van DNA-leden. De camera stond scherp. De cijfers waren zichtbaar. De zaal was vol gemor.
Maar plotseling veranderde het script. De regisseur riep: “Plotwending!” En ineens ging het niet meer over wie de salarissen goedkeurde, maar over de lonen van de instituten van de rechterlijke macht. De spotlights draaiden. Het decor verschoof. De hoofdrolspelers wandelden ongemerkt uit beeld.
In deze film zijn wetten geen documenten, maar rekwisieten. Resoluties verschijnen als magische spreuken: uitgesproken in de assemblee en vervolgens zelfstandig tot leven gekomen. Alsof niemand ze heeft ingediend, besproken of goedgekeurd. Alsof handen zichzelf opstaken.
De satire zit in de logica. Wanneer het goed gaat, spreekt men over collectieve verantwoordelijkheid. Wanneer het schuurt, blijkt verantwoordelijkheid plots individueel, technisch of zelfs administratief. “Het systeem heeft besloten,” zegt men dan. Het systeem, een onzichtbare figurant die nooit campagne voert maar altijd aanwezig is.
Ondertussen blijft het publiek vier jaar in dezelfde zaal zitten. De tickets zijn reeds betaald via belastingafdrachten. Weglopen kan niet. Stemmen kan pas bij de volgende première. De zeldzame goede acteur probeert nog inhoud te brengen, maar zijn microfoon hapert.
Afstraffing? In de filmwereld heet dat recensiedruk. In de politiek heet dat publieke opinie. Maar recensies verschijnen pas na afloop. Tot die tijd speelt de voorstelling door, zelfs als het script zwak is en de montage rammelt.
Wat men niet ziet in deze film, zijn de repetities vooraf. De goedkeuringen. De handtekeningen. De stemmingen. De stiltes.
En zolang de aftiteling uitblijft, blijft de vraag wie eigenlijk het script schreef – en wie ervoor betaalt – zorgvuldig buiten beeld.