Een blik in de wereld laat zien dat er een verschuiving plaatsvindt wat betreft de morele waarden van een mens. Er was eens de tijd dat mensen op een barbaarse wijze met elkaar omgingen. Men heeft zich er toen voor ingezet om fatsoen in de samenleving te introduceren. Het streven was om een medemens eerlijk en fatsoenlijk te behandelen. Het is in sommige landen niet alleen goed gelukt, maar het is zelfs te ver doorgeschoten. Zelfs criminelen die uit de samenleving worden gehaald en opgesloten, hebben nog rechten en worden fatsoenlijk behandeld. Kortom, een land is er trots op om bekend te staan als geciviliseerd.
Als we echter een blik werpen in de wereld, moeten we ons afvragen of we echt zo geciviliseerd zijn als we denken. De vraag of we “geciviliseerd” zijn, is complex en toont een paradox: technologische en medische vooruitgang (langer leven, minder extreme armoede) gaat gepaard met aanhoudende conflicten, toenemende polarisatie en ecologische crises. Beschaving wordt vaak gemeten aan medeleven en sociale cohesie, factoren die wereldwijd onder druk staan door digitale bubbels en mondiale ongelijkheid. Met andere woorden, hoewel we technologisch en op medisch gebied verder zijn dan ooit, betekent dit niet automatisch dat we moreel “geciviliseerder” zijn.
Toenemende polarisatie en aanhoudende gewapende conflicten in de wereld roepen vragen op over de mate van civilisatie. Ook kan de impact van de mens (klimaatverandering, groot vuil dumpen, afval gooien in straten en goten) worden gezien als een gebrek aan respect voor de leefomgeving, wat in strijd is met een hoge mate van civilisatie.
Conclusie, de mensheid is anders geciviliseerd, met meer technologische hulpmiddelen, maar de fundamentele vraag of we “beter” of “beschaafder” zijn in ons gedrag, blijft een punt van discussie en afhankelijk van hoe je “beschaving” definieert.
Hoewel we technologisch geavanceerder zijn dan ooit, wijzen recente gebeurtenissen op een stagnatie of zelfs achteruitgang in sociale en menselijke maatstaven. De huidige staat van onze ‘beschaving’ laat zien:
1. Sociale achteruitgang en stagnatie, de kwaliteit van leven gaat achteruit. Er is veel strijd, honger en armoede.
2. Wereldwijd zijn burgerrechten aanzienlijk afgenomen. Het journaal verhaalt protestacties die met veel geweld worden neergeslagen. Leiders streven naar rijkdom en macht en vertrappen de rechten van hun volk. We zullen nooit echte beschaving bereiken totdat we de rechten van anderen erkennen.
3. Factoren als veiligheid, milieukwaliteit en toegang tot informatie vertonen een neerwaartse trend. Digitale media worden geblokkeerd en journalisten worden gedood of gevangen genomen.
4. We zijn op weg naar een tijdperk van concurrentie en samenwerking maakt plaats voor gewapende confrontatie.
5. Het vertrouwen in internationale instituties en de rechtsstaat neemt af. In een groeiend aantal landen is er een toename te zien van autoritair en populistisch leiderschap, wat de sociale vooruitgang ondermijnt. Vele machthebbers zijn Oost-Indisch doof voor het welzijn van hun volk en proberen een rechtstaat om te turnen naar autocratie.
We hebben heel naïef gedacht dat de verpaupering van de beschaving alleen plaatsvindt in andere landen. Bouterse had echter tijdens zijn bewind al de kiem voor moreelverval gelegd in Suriname. Hij had de instituten die het volk moeten beschermen, de militairen en de politie, geheel in zijn macht waardoor die hun moraal kwijt raakten. Het was Mathoera gelukt om bij de militairen weer orde, discipline en fatsoen te manifesteren.
Maar bij de politie is het nog steeds niet gelukt omdat de aanwas al een groot gebrek had aan moraal en scholing. Het zal jaren duren voordat men het kaf van het koren heeft gescheiden en Suriname weer kan bogen op een integer politiekorps. Het gros van de samenleving verloor zijn waarden en normen.
Jammer genoeg zet de regering de trend van moreel verval voort. Een recent voorbeeld is hoe de huidige regering de status en de waarde van onze rechtsstaat probeert te ondermijnen. We moeten er serieus rekening mee houden dat dit soort smerige trucs, die eerst ver van ons bed waren, zich ook hier zullen manifesteren.
Een kenmerk van een geciviliseerde samenleving is het vermogen om de eigen leefomgeving stabiel te houden. We zijn “beschaafder” in de zin dat we complexe sociale structuren en geavanceerde technologieën hebben ontwikkeld. Echter, diezelfde technologische vooruitgang brengt nieuwe uitdagingen met zich mee, zoals de geopolitieke race om kunstmatige intelligentie en de impact van sociale media op de maatschappelijke cohesie.)
Samenvattend kunnen we zeggen dat we technologisch “geciviliseerd” zijn, dus vooruitgang hebben geboekt, maar sociaal en politiek lijkt de beschaving onder grote druk te staan door afnemende rechten en groeiende mondiale spanningen.
Het is een feit dat een samenleving regels nodig heeft die ons vertellen wat goed of fout is of wat toegestaan en wat verboden is. Daarom worden er wetten gemaakt. Een wet schept orde in de chaos. Een wet is als ‘t ware de lijm die de beschaving bijeen houdt. Dus zodra machthebbers proberen om de wet aan hun laars te lappen en zichzelf boven de wet plaatsen, vervalt een land in chaos en wetteloosheid.
Tenslotte, om een land te verdedigen, heb je een leger nodig, maar om civilisatie te manifesteren, zijn stabiel bestuur, rechtstaat (wetten), sociale orde, onderwijs, economische structuur en gedeelde normen en waarden essentieel.
“A nation that continually puts power into the hands of unstable people is buying its own spiritual death in installments.”
Josta Vaseur