Vanaf deze week verschijnen de grote sociale mediabedrijven Meta, Snap, TikTok en YouTube voor de rechter in de Verenigde Staten. Zij worden aangeklaagd vanwege de stelling dat hun platforms verslavend zijn ontworpen en daardoor schade hebben toegebracht aan jonge gebruikers. Het gaat om een reeks rechtszaken waarin voor het eerst een jury zal oordelen over de vraag of sociale media juridisch aansprakelijk kunnen worden gesteld voor verslavingsschade.
De aanklachten zijn gebaseerd op het argument dat sociale media bewust zijn ontworpen om gebruikers zo lang mogelijk vast te houden, vergelijkbaar met de manier waarop sigaretten ooit werden vermarkt. Elementen zoals eindeloos scrollen, algoritmische aanbevelingen, meldingen en automatisch afspelende video’s zouden dwangmatig gebruik stimuleren. Volgens de eisers heeft dit geleid tot ernstige gevolgen, waaronder depressie, angststoornissen, eetproblemen, zelfbeschadiging en suïcidale gedachten bij jongeren.
De eerste zaak wordt behandeld in Los Angeles en is aangespannen door een jonge vrouw uit Californië, aangeduid als K.G.M. Zij stelt dat zij al op jonge leeftijd verslaafd raakte aan platforms als YouTube, Instagram, TikTok en Snapchat, met langdurige psychische klachten tot gevolg. De rechtszaak zal naar verwachting zes tot acht weken duren en kan ook getuigenissen omvatten van topbestuurders, waaronder Meta-CEO Mark Zuckerberg.
Rechters hebben een selectie gemaakt uit duizenden vergelijkbare zaken en enkele daarvan samengevoegd tot zogenoemde proefzaken. De uitkomsten kunnen bepalend zijn voor de afhandeling van vele andere claims. Later dit jaar volgen aanvullende federale zaken, waarin onder meer schooldistricten en staten stellen dat sociale media een publieke schade vormen en dat zij opdraaien voor de maatschappelijke kosten van verslaving onder jongeren.
De bedrijven verweren zich door te stellen dat er geen sluitend wetenschappelijk bewijs is voor een causaal verband tussen sociale media gebruik en verslaving of ernstige psychische schade. Daarnaast beroepen zij zich op Section 230 van de Amerikaanse Communications Decency Act, die platforms grotendeels vrijwaart van aansprakelijkheid voor door gebruikers geplaatste inhoud. Sommige bedrijven benadrukken bovendien dat zij extra veiligheidsmaatregelen voor jongeren hebben ingevoerd.
De inzet van de rechtszaken is hoog. De eisers vragen om schadevergoedingen en mogelijk ook om ingrijpende wijzigingen in het ontwerp van de platforms. Een veroordeling kan leiden tot miljardenclaims en fundamentele veranderingen in het bedrijfsmodel van sociale mediabedrijven. Tegelijkertijd kan een uitspraak in het voordeel van de bedrijven de juridische ruimte voor toekomstige claims aanzienlijk beperken.