De Caricom heeft bericht dat ze bezig is geweest om het vrij verkeer van personen verder te regelen. Nu is het zo dat de Caricom staatsburgers zonder visum elkaars landen en eilanden mogen bezoeken en gedurende enige tijd verblijven. Wat nog verder geregeld moet worden is het kunnen werken zonder vergunningen om werk te verrichten. Dat heb je al bijvoorbeeld binnen de Europese Unie. Dat zijn de drijfveren voor de landen om in een geografische organisatie te zitten.
Het vrij verkeer van personen is een fundamenteel recht bijvoorbeeld binnen de EU/EER. Dat betekent dat burgers zonder werkvergunning in een andere lidstaat kunnen wonen, werken, studeren of verblijven. Dit principe, een hoeksteen van de interne markt, garandeert gelijke behandeling qua arbeidsvoorwaarden en sociale/fiscale voordelen. Het geldt voor werknemers, zelfstandigen en niet-economisch actieve burgers.
Het begrip “vrij verkeer van personen” is van betekenis veranderd sinds het voor het eerst werd ingevoerd. De eerste bepalingen ter zake, in het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap van 1957, betroffen het vrije verkeer van werknemers en de vrijheid van vestiging, en dus personen als werknemers en dienstverleners.
In het Verdrag van Maastricht werd het begrip EU-burgerschap ingevoerd: elke onderdaan van een lidstaat is automatisch een EU-burger. Dit EU-burgerschap geeft personen het recht om zich vrij te verplaatsen en te verblijven op het grondgebied van de lidstaten. In het Verdrag van Lissabon werd dit recht bevestigd. Dit wordt vermeld in de bepalingen over de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht.
Een mijlpaal bij de totstandbrenging van een interne markt met vrij verkeer van personen was de sluiting van de twee Schengenakkoorden, d.w.z. het eigenlijke akkoord van 14 juni 1985 en de overeenkomst ter uitvoering van het Schengenakkoord, die op 19 juni 1990 werd ondertekend en op 26 maart 1995 in werking is getreden. De Schengen-uitvoeringsovereenkomst (die alleen door België, Frankrijk, Duitsland, Luxemburg en Nederland werd ondertekend) was aanvankelijk gebaseerd op intergouvernementele samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken (JBZ). Een protocol bij het Verdrag van Amsterdam voorzag in de opneming van het Schengenacquis in de Verdragen.
Suriname werkt aan de volledige implementatie van het Caricom-vrij verkeer van personen (CSME) en streeft naar volledige toelating van aangewezen groepen, zoals bekwame burgers (universitairen, mediawerkers, artiesten). Op 1 oktober 2025 zijn vier andere CARICOM-landen gestart met volledig vrij verkeer, wat dient als opstap voor de rest van de regio.
Momenteel kunnen specifieke categorieën CARICOM-burgers, inclusief Surinamers, via de Wet Bekwame Burgers van de Caraïbische Gemeenschap de status van bekwame burger aanvragen, waardoor ze zonder werkvergunning in andere lidstaten kunnen wonen en werken. De CARICOM-leiders streven naar een volledig vrij verkeer voor alle burgers, inclusief toegang tot onderwijs en gezondheidszorg, als onderdeel van de intensievere integratie.
Vanaf 1 oktober 2025 hebben vier andere CARICOM-landen (Barbados, Belize, Dominica, en Saint Vincent en de Grenadines) een EU-model voor volledig vrij verkeer gelanceerd. Suriname ondersteunt dit streven, maar de volledige implementatie voor alle burgercategorieën binnen Suriname wordt nog gecoördineerd.
Het vrije verkeer van bekwame burgers is een onderdeel van de CARICOM Single Market and Economy (CSME). De CARICOM Single Market (Gemeenschappelijke Markt) kan worden omschreven als één economische ruimte, waarbij het voornemen bestaat om onbeperkte beweging van o.a. personen, goederen en diensten te bewerkstelligen. Elke staatsburger van een lidstaat van de Caraïbische Gemeenschap kan in aanmerking komen voor de status van bekwame burger. De status van een bekwame burger verkrijg je middels het aanvragen van een Certificaat ter erkenning van de Status van Bekwame Burger van de Caraïbische Gemeenschap (Bekwame Burgers Certificaat). Het verkregen certificaat is geldig voor onbepaalde tijd en expireert dus niet.
Een staatsburger van een Caraïbische lidstaat is iemand die de nationaliteit van een lidstaat van de Caraïbische Gemeenschap bezit en ingezetene is van die lidstaat.
Op grond van de Wet Personen van Surinaamse Afkomst mogen personen die niet de Surinaamse nationaliteit bezitten, maar wel zijn geboren in Suriname of ten minste één (groot)ouder hebben die daar is geboren, tot maximaal één jaar na aankomst, wonen en werken in Suriname zonder in het bezit te zijn van een werk- en/ of verblijfsvergunning. Deze personen kunnen een zogeheten PSA-status aanvragen, op grond waarvan zij bepaalde rechten verwerven en worden vrijgesteld van de hiervoor bedoelde vergunningsverplichtingen. Een belangrijk doel van de wet is om in het buitenland wonende personen met Surinaamse roots aan te sporen zich te vestigen in Suriname, zodat zij een bijdrage kunnen leveren aan de opbouw en verdere ontwikkeling van het land.
President Bouterse heeft bij zijn tweede inaugurele rede aangegeven te gaan inventariseren hoeveel mensen van Surinaamse afkomst daadwerkelijk een bijdrage zouden willen leveren aan de toekomst van Suriname. De minister van Buitenlandse Zaken van Suriname maakte eind vorig jaar bekend dat sinds de invoering van de wet in 2014, 1786 aanvragen voor een PSA-status zijn toegewezen. Van de aanvragen is ongeveer 99% afkomstig van mensen die in Nederland wonen.
Suriname moet de zaak van het vrij verkeer van personen goed volgen en ervan profiteren. We kunnen echter bekwame burgers van ons verliezen aan andere landen maar onze focus is meer gericht op Nederland, België en ook de USA.