Toen president Jennifer Simons bij haar aantreden op enkele ministeries
zogenoemde quick scans liet uitvoeren, werd dit gepresenteerd als een
pragmatische eerste stap om snel inzicht te krijgen in de staat van bestuur. De
kernvraag is echter niet of snelle scans nuttig zijn, maar of zij betrouwbaar
kunnen zijn wanneer zij worden uitgevoerd door ambtenaren die deel uitmaken
van hetzelfde staatsapparaat en door de staat worden betaald.
Volgens een governance expert ligt het probleem niet primair bij de
deskundigheid of integriteit van individuele ambtenaren, maar bij de
institutionele afhankelijkheid. Ambtenaren beoordelen processen, besluiten en
structuren waarin zij zelf functioneel of hiërarchisch zijn ingebed. Dat creëert
prikkels om risico’s te verzwakken, tekortkomingen te relativeren of politiek
gevoelige dossiers te omzeilen. Zelfs zonder bewuste manipulatie ontstaat zo een
systematische vertekening.
Interne quick scans zijn bruikbaar voor operationele knelpunten, maar ongeschikt
om structureel wanbeheer, politieke inmenging of langdurige corruptierisico’s
bloot te leggen. Daarvoor is externe onafhankelijkheid essentieel. Een
geloofwaardige quick scan vereist daarom externe uitvoering, transparante
methodologie, vaste tijdslijnen en volledige publicatie van bevindingen, inclusief
onzekerheden en beperkingen.
Zonder deze randvoorwaarden verwordt een quick scan tot een bestuurlijk
geruststelling instrument. Snelheid vervangt dan diepgang en beeldvorming
verdringt verantwoording