Suriname heeft dinsdag op indrukwekkende en waardige wijze afscheid genomen van oud-president en VHP-voorzitter Chan Santokhi. Met zijn staatsuitvaart en daaropvolgende staatscrematie kwam een tijdperk ten einde voor een politicus die de afgelopen decennia een bepalende rol heeft gespeeld in de Surinaamse politiek, de veiligheidssector en de machtsverhoudingen binnen zijn partij.
Hoe verschillend de meningen over zijn presidentschap, zijn bestuursstijl en zijn politieke keuzes ook blijven, één feit staat overeind: Chan Santokhi was een van de invloedrijkste politieke figuren van zijn generatie. Zijn afwezigheid zal nog lang voelbaar blijven.
Missie volbracht
President Jennifer Simons stelde in haar toespraak dat Suriname in relatief korte tijd opnieuw een gewezen president heeft verloren. Zij wees erop dat het overlijden van Santokhi onverwacht kwam, maar gaf ook aan dat hij zijn taak als dienaar van land en volk heeft volbracht. Daarmee plaatste zij zijn heengaan niet alleen in een persoonlijk, maar ook in een nationaal historisch kader. Suriname verliest met hem immers opnieuw een staatsman die deel uitmaakte van een generatie leiders die het politieke landschap van het land mede hebben vormgegeven.
De uitvaartplechtigheid in VHP-partijcentrum De Olifant trok grote publieke en politieke belangstelling. Nationale en internationale leiders, waaronder president Jennifer Simons en de Guyanese president Irfaan Ali, partijgenoten, regeringsfunctionarissen, familieleden, diplomaten en burgers kwamen samen om hem de laatste eer te bewijzen. De dag stond in het teken van eerbetoon, symboliek en afscheid, waarbij duidelijk werd hoeveel gewicht Santokhi, zowel binnen als buiten Suriname, heeft gedragen.
Ook Assembleevoorzitter Ashwin Adhin stond stil bij de betekenis van het moment. Hij benadrukte dat Santokhi tot aan zijn overlijden nog deel uitmaakte van De Nationale Assemblee. Volgens Adhin mogen politieke verschillen er zijn, maar moet het landsbelang altijd vooropstaan. Zijn boodschap was duidelijk: op momenten als deze hoort verdeeldheid plaats te maken voor nationale waardigheid en respect.
‘Farewell brother’
Dat Santokhi ook regionaal en internationaal aanzien genoot, bleek uit de aanwezigheid en woorden van buitenlandse leiders. De Guyanese president Irfaan Ali sprak zichtbaar geëmotioneerd over zijn band met Santokhi en noemde hem “een broer”. Daarmee gaf hij niet alleen uiting aan persoonlijke waardering, maar ook aan de nauwere band die de afgelopen jaren tussen Suriname en Guyana is gegroeid.
De premier van Curaçao, Gilmar Pisas, en de premier van St. Kitts & Nevis, Terrance Drew, wezen eveneens op Santokhi’s rol als bruggenbouwer binnen de regio.
Ook secretaris-generaal Albert Ramdin van de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) bracht hulde aan de overleden politicus. Hij omschreef Santokhi als een gedisciplineerde en toegewijde leider die zich liet leiden door dialoog, samenwerking en verantwoordelijkheid. Zulke internationale woorden van respect bevestigen dat Santokhi niet alleen een binnenlandse partijleider was, maar ook een herkenbare speler op het regionale en internationale toneel.
Liefde
Namens de familie sprak weduwe Mellisa Santokhi-Seenacherry een dankwoord uit. Zij herdacht haar echtgenoot als een zorgzame vader, een man van geloof en een persoon die met overtuiging en discipline in het leven stond. Met haar woorden bracht zij de plechtigheid terug naar de menselijke kant van het verlies. Achter de politieke figuur stond immers ook een echtgenoot, vader en familielid, van wie op dinsdag definitief afscheid werd genomen.
Na afloop van de plechtigheid in De Olifant vertrok de rouwstoet onder militair eerbetoon naar het Shabier Ishaak Uitvaartoord te Uitkijk, waar de staatscrematie plaatsvond. De ceremonie, de militaire eer en de brede publieke aandacht onderstreepten dat het afscheid van Santokhi niet alleen een partijzaak was, maar een nationaal moment van historische betekenis.
Moeilijk verlies voor VHP
Met het overlijden van Santokhi verliest Suriname niet alleen een oud-president, maar ook de man die de VHP politiek naar een hoger niveau wist te tillen. Eer aan wie eer toekomt: binnen de partij heeft hij gerealiseerd wat zelfs de legendarische Jagernath Lachmon niet wist te bereiken. Onder leiding van Santokhi behaalde de VHP bij de verkiezingen van 2020 voor het eerst in haar geschiedenis 20 zetels in De Nationale Assemblee. Daarmee werd de partij niet alleen de grootste van het land, maar brak zij ook nadrukkelijk uit het traditionele etnische en electorale kader waarin zij jarenlang werd gezien. Santokhi heeft de VHP niet alleen vergroot, maar ook getransformeerd. Hij dwong de partij zich nationaal te profileren en maakte van haar een formatie die zich nadrukkelijk als volkspartij wilde presenteren. Dat project is niet zonder kritiek of weerstand verlopen, maar het heeft de partij onmiskenbaar veranderd. Daarmee schreef hij niet alleen partijgeschiedenis, maar ook nationale politieke geschiedenis.
Opmars
Zijn opmars begon niet in de partijtop, maar in het veiligheidsapparaat. Geboren op 3 februari 1959 in Lelydorp, bouwde Santokhi eerst carrière op binnen het Korps Politie Suriname. Later groeide hij uit tot commissaris van politie en vervolgens tot minister van Justitie en Politie. In die rol verwierf hij landelijke bekendheid als bestuurder die orde, gezag en criminaliteitsbestrijding sterk aan zijn naam wist te verbinden. Voor een groot deel van de samenleving werd hij toen al het gezicht van discipline en daadkracht. Toen hij in 2011 voorzitter werd van de VHP, begon een nieuwe fase. Hij begreep dat een partij die zich niet verbreedt, vroeg of laat haar relevantie verliest. Onder zijn leiding werd gewerkt aan de vernieuwing en verbreding van de partij, wat uiteindelijk in 2020 culmineerde in een historische verkiezingsoverwinning en zijn aantreden als president van de Republiek Suriname.
Presidentschap
Zijn presidentschap zal echter gemengd herinnerd worden. Hij trad aan in een periode van diepe financieel-economische crisis en beloofde herstel, transparantie en nationale eenheid. De praktijk bleek veel weerbarstiger. Onder zijn bewind kreeg de samenleving te maken met zware economische ingrepen, hoge inflatie, koopkrachtverlies en groeiende maatschappelijke onvrede. Ook op zijn bestuursstijl, buitenlandse reizen, benoemingen en politieke machtsuitoefening kwam forse kritiek. Daarmee blijft Chan Santokhi ook na zijn overlijden een politicus over wie de meningen verdeeld zullen blijven. Maar dat doet niets af aan zijn historische gewicht. Hij was een figuur die de VHP de 21e eeuw in trok, Suriname internationaal zichtbaarheid gaf en jarenlang het politieke debat mede bepaalde.
Dinsdag werd daarom niet slechts afscheid genomen van een oud-president. Suriname nam afscheid van een hoofdstuk in zijn politieke geschiedenis. En zulke hoofdstukken sluiten nooit geruisloos. Hun echo blijft nog lang hoorbaar.