Ingewijden kijken vreemd op wanneer een regering de royalty op goud verlaagt van 5,5 procent naar 4,5 procent met als verklaring dat dit goudsmokkel zou tegengaan. Een royalty is een heffing die de staat ontvangt over de waarde van gewonnen natuurlijke hulpbronnen. Het is geen winstbelasting maar een directe vergoeding voor het feit dat private partijen een publiek bezit exploiteren. Verlaging ervan betekent per definitie minder directe inkomsten voor de staat per verkochte eenheid goud.
De redenering dat een lagere royalty smokkel ontmoedigt, veronderstelt dat smokkelaars gevoelig zijn voor formele lasten. Dat is een zwakke aanname. Smokkel is per definitie illegaal en onttrekt zich aan belastingheffing, registratie en toezicht. In plaats van opsporing, vervolging en sanctionering volgt nu een tegemoetkoming. Dat duidt op beleidsmatige zwakte en gebrekkige handhaving, niet op economische rationaliteit.
De context maakt het besluit scherper. De internationale goudprijs noteert rond USD 5.048 per troy ounce. Een troy ounce is de standaardmaat voor edelmetalen en weegt 31,1035 gram. Omgerekend betekent dit een uitzonderlijk hoge prijs per kilogram goud. De marktwaarde is historisch hoog, terwijl de staat vrijwillig afstand doet van inkomsten.
Een economisch expert stelt in commentaar dat wereldwijd de exploitatiekosten per kilogram goud sterk uiteenlopen. Industriële mijnbouw rapporteert gemiddeld all in sustaining costs die ruwweg tussen USD 1.200 en 1.600 per troy ounce liggen.
Voor kleinschalige en illegale mijnbouw bestaan geen verifieerbare wereldwijde cijfers. Insufficient data to verify of deze kosten sinds 2025 significant zijn gestegen, maar niets wijst erop dat zij de huidige goudprijs benaderen.
Tegelijk erkent de regering dat afdrachten uit de kleinschalige goudsector in het eerste halfjaar van 2025 zijn gedaald ten opzichte van 2024.
Desondanks wordt gekozen voor een maatregel die de staatsinkomsten verder drukt. Het resultaat oogt als een land met twee staten: één waar illegaliteit loont zonder lasten, en één waar legaliteit wordt afgestraft met regels, belastingen en morele verwachtingen. In zo’n systeem is smokkel geen afwijking, maar een rationele uitkomst.