In dit land wordt geschiedenis niet herdacht, maar herhaald met andere woorden. Het begint altijd met een verklaring dat er geen probleem is, slechts een misverstand. Wat daarna volgt, heet hervorming, maar voelt als herinnering. Niet de soort die troost, maar de soort die waarschuwt.
Ooit werd het recht openlijk stilgezet. Dat was eerlijker, achteraf bezien. Laarzen, decreten, een Grondwet in de wachtstand. Iedereen wist waar hij aan toe was. Later werd het geraffineerder. Geen tanks meer op straat, maar pennen op papier. Geen opschorting, maar herinterpretatie. Het resultaat bleef gelijk, alleen de verpakking werd moderner.
Rechters leerden luisteren naar stilte. Niet omdat ze niets te zeggen hadden, maar omdat spreken gevolgen kreeg. Politieke macht stond boven juridische logica, en wie dat ontkende, werd naïef genoemd. Democratie keerde terug als decorstuk. Verkiezingen werden gehouden, maar macht werd bewaakt, voor het geval de uitslag ongewenst was.
Toen dat openlijk niet meer kon, werd het technisch. Een procureur-generaal werd geen obstakel maar een constructief probleem. Dus bedacht men varianten, meervoudsvormen, overlappingen. Niemand werd ontslagen, maar verantwoordelijkheid verdampte. Dat was geen toeval, dat was ontwerp. Onzekerheid is bestuurlijk comfortabel.
Grondwetten werden geen grenzen meer, maar opties. Artikelen kregen voetnoten, uitzonderingen en tijdelijke interpretaties. Altijd tijdelijk, al duurde het decennia. Kritiek werd afgedaan als onruststokend. Stabiliteit werd het hoogste goed, zolang die stabiliteit maar boven rechtvaardigheid stond.
Het mysterie is niet waarom dit gebeurt, maar waarom het verbaast. Wie recht ziet als instrument, zal het buigen zodra het tegenwerkt. Wie macht als uitgangspunt neemt, verdraagt geen tegenspraak van een onafhankelijke rechter. Zolang dat denken intact blijft, blijft het ritueel zich herhalen. Niet als incident, maar als patroon. Netjes verpakt, juridisch onderbouwd en historisch herkenbaar.