Op 7 januari 2015 werd de redactie van Charlie Hebdo (satirisch weekblad) in Parijs aangevallen door twee gewapende mannen. Bij de aanslag kwamen twaalf mensen om het leven, onder wie prominente cartoonisten en medewerkers van het satirische weekblad. De daders verklaarden te handelen uit wraak voor cartoons die zij als beledigend voor de islam beschouwden. De kern van het conflict lag niet in één specifieke tekening, maar in een fundamenteel verschil in hoe satire wordt begrepen en gewaardeerd.
Een cartoon is geen letterlijke uitspraak, maar een overdreven, symbolische beeldtaal die macht, dogma’s en hypocrisie wil ontregelen. In de traditie van Charlie Hebdo is provocatie een middel, geen doel op zich.
Volgens een cartoonist ligt de fout vaak in het lezen van een cartoon als een directe aanval op een groep mensen, terwijl de spot meestal gericht is op ideeën, instituties of machtsclaims. Wie satire letterlijk leest, mist het mechanisme van ironie en context.
Cartoons vragen daarom om interpretatie, niet om onmiddellijke verontwaardiging. Ze functioneren binnen een cultuur van vrije meningsuiting waarin kwetsen niet hetzelfde is als oproepen tot geweld. De tragedie van 7 januari 2015 toont hoe een botsing tussen symbolische expressie en absolute waarheidsclaims kan escaleren tot dodelijk geweld, met blijvende gevolgen voor het debat over vrijheid, respect en grenzen.
Ook in Suriname blijkt dat cartoons regelmatig verkeerd worden begrepen. Een illustratief voorbeeld is een recente controverse rond Dagblad Suriname, waarbij een cartoon leidde tot felle reacties en zelfs een heksenjacht. In dat geval werd een dierlijke figuur in de tekening geïnterpreteerd als een directe verbeelding van een specifieke politicus. Die lezing werd vervolgens als vaststaand feit gepresenteerd, zonder ruimte voor context of symboliek.
Een cartoonist zou hier tegenin brengen dat dieren in cartoons traditioneel worden gebruikt als metaforen voor gedrag, macht, instinct of politieke dynamiek, niet als letterlijke portretten van personen.
De fout ontstaat wanneer de kijker intentie invult zonder bewijs en de beeldtaal letterlijk leest. Daarmee verschuift de discussie van interpretatie naar beschuldiging.
Net als bij Charlie Hebdo toont dit aan dat het probleem niet primair de cartoon is, maar het ontbreken van visuele geletterdheid.
Cartoons zijn commentaar, geen aanklacht. Wie ze leest als identificatie in plaats van als symboliek, maakt van satire een aanleiding tot conflict.