De Verenigde Staten heeft haar samenwerking met de World Health Organization, WHO, beëindigd. Financieel was de VS de grootste afzonderlijke donor. In de laatste volledige begrotingscyclus droeg de VS ongeveer 15 procent van het totale WHO-budget bij, goed voor circa 500 tot 600 miljoen Amerikaanse dollar per jaar via verplichte bijdragen en geoormerkte vrijwillige fondsen. Dit maakte de organisatie in hoge mate afhankelijk van Amerikaanse financiering.
Het wegvallen van deze middelen heeft directe gevolgen voor de WHO. Programma’s voor ziektebestrijding, vaccinatie, noodrespons en gezondheidssystemen in lage-inkomenslanden komen onder druk te staan. Vooral vrijwillige, doelgebonden projecten zijn kwetsbaar, omdat die vaak door de VS werden gefinancierd. Structureel dwingt dit de WHO tot inkrimping, herprioritering en een grotere afhankelijkheid van andere staten en private donoren, wat de institutionele onafhankelijkheid kan verzwakken.
Voor arme landen zijn de gevolgen het zwaarst. Zij leunen op WHO-expertise voor epidemiologische surveillance, vaccinprogramma’s, moeder- en kindzorg en crisisrespons bij uitbraken. Minder middelen betekenen tragere detectie van ziekten, minder preventie en grotere kans op regionale en mondiale verspreiding. Gezondheid is daarmee niet alleen een humanitaire, maar ook een veiligheidskwestie.
De WHO is opgericht in 1948 als gespecialiseerde organisatie van de United Nations met als kernmandaat het coördineren van internationale volksgezondheid, het vaststellen van normen en het ondersteunen van landen. De VS motiveert het beëindigen van de samenwerking met kritiek op bestuurlijke efficiëntie, vermeende politieke beïnvloeding en nationale soevereiniteit. Onder leiding van Donald Trump past dit in een bredere koers: terugtrekking uit tientallen VN-organen om multilaterale verplichtingen te verminderen en beleidsruimte te maximaliseren.
Volgens een VN-expert beoogt Washington hiermee geen hervorming van binnenuit, maar druk van buitenaf. Het strategische risico is dat mondiale publieke goederen, zoals gezondheid, versnipperen, terwijl pandemieën zich niet aan grenzen houden.