Op school leer je een basale regel: je kunt niet uitgeven wat je nog niet hebt
verdiend. In het huishouden geldt hetzelfde. In de staatsfinanciën werd deze regel
tijdelijk heruitgevonden. De Royalty Voor Iedereen RVI werd gepresenteerd als
moreel herstelbeleid: iedere burger zou delen in toekomstige olie en
gasinkomsten. Het sleutelwoord was toekomstig. Het geld bestond nog niet, maar
de belofte wel.
De constructie was bedrijfskundig gezien geen royalty maar een voorschot op
verwachting. Een royalty is normaal gesproken een variabele uitkering, afhankelijk
van gerealiseerde productie en gerealiseerde kasstromen. Bij RVI werd de
volgorde omgedraaid: eerst uitkeren, daarna hopen dat de inkomsten ooit volgen.
De financiering moest komen uit toekomstige olieopbrengsten, leningen of
herallocatie binnen een al gespannen begroting. Daarmee werd een vast recht
gecreëerd zonder vaste dekking.
Toen de huidige regering het programma stopzette, sprak Chan Santokhi,
voorzitter van de VHP, van een grote schande. Vanuit bedrijfskundig perspectief is
die kwalificatie discutabel. Het stopzetten van een verplichting zonder structurele
financiering is geen schande maar schadebeperking. Het echte probleem lag
eerder: het creëren van een entitlement zonder kasstroomanalyse, risicomodel en
transparante bron.
Wie hebben wél ontvangen vóór de stopzetting? Dat waren burgers die binnen de
korte uitvoeringsperiode in aanmerking kwamen en tijdig werden geregistreerd.
De uitkering was uniform en niet gekoppeld aan inkomen, productiviteit of
bijdrage. Dat maakte het politiek aantrekkelijk en financieel kwetsbaar. De rest
kreeg een belofte zonder uitbetaling, wat het gevoel van ongelijkheid vergrootte.
De bedrijfskundige conclusie is eenvoudig. RVI was geen royalty maar een
marketingterm voor vooruitgelopen consumptie. Het beleid negeerde het
matching-principe: kosten en baten horen in dezelfde periode. Wie toekomstige
rijkdom vandaag uitgeeft, speculeert met publiek geld. Dat is geen sociaal beleid,
dat is boekhouden op hoop.