Elke nieuwe regering herhaalt dezelfde belofteformules: corruptiebestrijding en transparant bestuur. Volgens een economische criminoloog is die herhaling geen toeval, maar een beproefde communicatiestrategie. Door moreel geladen begrippen consequent te herhalen ontstaat bij een deel van het publiek het gevoel dat beleid gelijkstaat aan intentie. Dat effect werkt vooral waar informatie schaars is en controlemechanismen zwak zijn.
De kernvraag is niet wat wordt gezegd, maar welke prikkels het systeem stuurt.
In dat systeem, zo stelt de criminoloog, begint corruptie zelden onderaan. Zij ontstaat waar discretionaire macht samenvalt met beperkte verantwoording. Politieke besluitvorming bepaalt toegang tot middelen, vergunningen en benoemingen. Externe derden, zoals leveranciers, aannemers en financiers, versterken dit patroon via ruilrelaties. Het probleem is structureel: zolang politieke elites de spelregels vaststellen en toezicht fragmentarisch blijft, loont het om transparantie te beloven maar niet te leveren.
Een centraal knooppunt is de afwezigheid van dagelijkse, publiek toegankelijke cijfers over inkomsten en uitgaven. Technisch is publicatie via een eenvoudige website triviaal. Institutioneel is zij bedreigend, omdat real time zichtbaarheid informele ruimte verkleint. De roep om “geduld” fungeert dan als tijdswinst: beleid wordt uitgesteld, terwijl verwachtingen worden gemanaged. Historisch bezien is het resultaat consistent. Over decennia verbetert de positie van kleine, goed verbonden kringen, terwijl de rest stagneert of vertrekt.
Migratie werkt als veiligheidsklep: wie het niet kan dragen, vertrekt; wie blijft, ontwikkelt veerkracht maar verliest hefboomwerking.
Die uitkomst is rationeel binnen het bestaande stelsel. Controle is kostbaar voor machthebbers en winstgevend voor netwerken. Zonder afdwingbare openbaarheid, onafhankelijke auditcapaciteit en sancties verandert retoriek niets.
Transparantie is geen slogan maar een infrastructuur. Zolang die ontbreekt, blijft de belofte een herhaling zonder gevolg.