De voorgestelde wijziging van de Wet Rechtspositie Rechterlijke Macht leidt tot zorgen, omdat zij rechtstreeks ingrijpt in de onafhankelijkheid, rechtszekerheid en gelijke behandeling van rechters en magistraten.
Analyse en commentaar
De initiatiefwet tot wijziging van de Wet Rechtspositie Rechterlijke Macht vormt een ernstige inbreuk op de fundamenten van de rechterlijke macht. De kern van het probleem zit in twee gevoelige punten: de benoeming van de procureur-generaal en de aanpassing van de pensioenleeftijd van magistraten .
Allereerst wordt de procureur-generaal voortaan voor het leven benoemd, na advies van het Hof van Justitie. Hoewel dit op papier een waarborg lijkt, creëert het in de praktijk een machtspositie zonder duidelijke einddatum. Dit staat haaks op moderne rechtsstatelijke principes, waarin ook topfunctionarissen binnen de rechterlijke keten onderworpen zijn aan duidelijke en gelijke regels. Levenslange benoemingen vergroten het risico op afhankelijkheid, politieke druk en een gebrek aan vernieuwing binnen het Openbaar Ministerie.
Daarnaast verlaagt de wet de pensioenleeftijd van zittende magistraten, inclusief de procureur-generaal, van 70 naar 65 jaar. Deze maatregel raakt direct aan de rechtszekerheid van rechters die hun loopbaan hebben ingericht op bestaande regels. Het tussentijds wijzigen van pensioenafspraken tast het vertrouwen aan dat rechters moeten kunnen hebben in de wetgever als betrouwbare partner.
Nog problematischer is dat deze wet verschillende categorieën binnen de rechterlijke macht ongelijk behandelt. Terwijl rechters, officieren van justitie en de procureur-generaal formeel tot één macht behoren, worden zij nu onder uiteenlopende regimes geplaatst. Dat ondergraaft het principe van gelijkheid binnen de rechterlijke macht en kan leiden tot interne spanningen en verminderde onafhankelijkheid.
Het geheel wekt de indruk dat de wetgever te diep ingrijpt in een macht die juist beschermd moet worden tegen politieke invloed. In een democratische rechtsstaat hoort de rechterlijke macht stabiel, voorspelbaar en onafhankelijk te zijn. Deze initiatiefwet doet het tegenovergestelde en vormt daarmee een gevaarlijk precedent voor de rechtsorde en het vertrouwen van burgers in de rechtspraak.